Zaburzenia rytmu serca u dzieci - przyczyny, objawy, leczenie

 

25 stycznia 2013

|

Kategoria: Zdrowie

 
Zaburzenia rytmu serca u dzieci - przyczyny, objawy, leczenie
O zaburzeniach pracy serca mówimy, gdy rytm serca odbiega od przyjętej dla danego wieku normy. Zaburzenia rytmu serca, czyli arytmie, mogą występować sporadycznie, okresowo lub stale i pojawiają się w każdym wieku, poczynając od wieku płodowego.
U większości dzieci nie występują żadne niepokojące objawy, a arytmię wykrywa się przypadkowo. Z drugiej strony, długo trwające zaburzenia rytmu serca mogą trwale uszkodzić mięsień sercowy, a w niektórych przypadkach istnieje ryzyko wystąpienia groźnych objawów, a nawet zgonu. Dlatego warto poznać ich przyczyny i zagrożenia, jakie za sobą niosą.

Jakie są objawy schorzenia?

Przyczynami arytmii są najczęściej:
  • choroba niedokrwienia serca,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • choroba zastawek serca,
  • zwyrodnienie mięśnia sercowego,
  • zaburzenia ilości elektrolitów we krwi  bądź przedawkowanie leków, takich jak glikozydy naparstnicy.
Jedną z najczęstszych dolegliwości jest arytmia serca, przyczyniająca się do kołatania serca. Chorzy odczuwają to jako uczucie szybkiej lub nierównomiernej pracy serca. Skarżą się nierzadko na opóźniony lub „mocny” rytm serca. Natomiast skurcze dodatkowe powodują uczucie określane jako „przeskakiwania”, bądź kłucia w klatce piersiowej, chwilowe zatrzymanie pracy serca. Arytmia może skutkować ogólnym osłabieniem organizmu, bólem w klatce piersiowej, dusznościami, uczuciem gorąca oraz wybudzeniem ze snu.

Najczęściej występujące zaburzenia rytmu serca u dzieci

Do najczęściej występujących zaburzeń rytmu mięśnia sercowego zaliczamy tachykardię zatokową. Jej przyczynami są: niepokój, gorączka, nadczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność serca i zapalenie mięśnia sercowego. Tachykardia zatokowa jest zwykle dobrze tolerowana, najczęściej ustępuje po usunięciu przyczyny, nie wymaga też specjalnego postępowania terapeutycznego.

Możemy od razy wymienić także bradykardię zatokową, a więc za wolny rytm serca. Do przyczyn bradykardii zatokowej zaliczamy infekcje, nadmierne napięcie nerwu błędnego, niedoczynność tarczycy, zwiększone stężenie  potasu czy wapnia, obniżoną temperaturę, niedotlenienie, chorobę węzła zatokowego oraz stosowanie leków. U dzieci wykonujących intensywne ćwiczenia może wystąpić wolniejsza czynność serca niż u ich nieuprawiających sportu rówieśników. Po usunięciu przyczyny, najczęściej rytm serca wraca do normy.

Kolejnym zaburzeniem rytmu serca jest choroba węzła zatokowego, zwana też dysfunkcją węzła zatokowego. Może wystąpić po kardiochirurgicznym leczeniu wrodzonych wad serca, zwłaszcza po zabiegach wykonywanym w obrębie przedsionków. U pacjentów bez wady serca potrafi się rozwinąć w przebiegu procesu zapalnego, zaburzeń metabolicznych, elektrolitowych czy hormonalnych, jako efekt podawania leków. Często też występuje u młodzieży z jadłowstrętem.

Cechuje ją duża zmienność objawów - od istotnej niemiarowości zatokowej, bradykardii, zahamowań w czynności węzła zatokowego, poprzez prowokowanie zbyt wolną czynnością serca tachyarytmie.  Objawy u większości dzieci dotkniętych tą chorobą nie występują, niekiedy jednak dzieci mniej jedzą, są apatyczne, mają ograniczoną wydolność fizyczną, cierpią na bóle i zawroty głowy oraz mroczki przed oczami. Zdarzają się też zasłabnięcia i omdlenia, jak też sporadycznie nagły zgon. Choroba ta u dzieci z wadą serca może spowodować jego niewydolność. Objawy wymagają odpowiedniego leczenia, o ile jest to możliwe, usunięcia przyczyny choroby oraz przyspieszenia rytmu serca przejściowo za pomocą leków czy czasową stymulacją serca. Dla dzieci z objawami bradykardii koniecznym jest wszczepienie stymulatora serca.

Następną przyczyną zaburzenia pracy serca są nadkomorowe zaburzenia rytmu serca, które pochodzą z przedsionków lub węzła przedsionkowo - komorowego. Inna ich nazwa to pobudzenia dodatkowe nadkomorowe. Są łagodną, dość powszechną arytmią występującą w każdym okresie. Dotyczy ona zarówno dzieci z prawidłowym anatomicznie sercem, jak i z patologią serca.  Arytmia tego typu może powstać w wyniku zaburzeń elektrolitowych, metabolicznych, procesu zapalnego lub działania leków, może być też prowokowana u dzieci intensywne leczonych przez wewnątrzsercowe kaniule.

Istnieją także zaburzenia przewodzenia przedsionkowo - komorowego, zwane też blokami przedsionkowo - komorowymi. Powstają one w wyniku dłuższego niż normalnie przewodzenia lub braku przewodzenia impulsu z przedsionków do komór. Rozpoznanie, podobnie jak w przypadku nadkomorowych zaburzeń, ustalane jest na podstawie zapisu EKG.

U dziecka objawić się mogą również częstoskurcze, czyli napadowe lub szybkie rytmy serca. Częstoskurcz  charakteryzuje bardzo szybkie bicie serca, zwykle w spoczynku powyżej 150 uderzeń na minutę i może dochodzić nawet do 250 - 350 uderzeń na minutę. Objawy częstoskurczu mogą być typowe, jak i trudne do zbadania i zdiagnozowania. Należą do nich: uczucie szybkiego bicia serca, kołatanie, drżenie i niepokój w klatce piersiowej. Niektóre z dzieci nie odczuwają kołatania serca, lecz różnorakie, zwykle napadowo występujące objawy, takie jak zmęczenie, niepokój, napadowy kaszel, duszność, ograniczenie tolerancji wysiłku i zdenerwowanie. Napady częstoskurczu pojawiają się nagle i tak samo niespodziewanie ustępują.

Największym niebezpieczeństwem związanym z częstoskurczem to nagły spadek wydolności serca i spadek ciśnienia tętniczego krwi, co prowadzi do stanów przedomdleniowych, omdleń, a w sytuacjach krytycznych do nagłego zatrzymania krążenia. W przypadku nagłej utraty przytomności, braku wyczuwalnego tętna i oddechu, niezwłocznie należy podjąć czynności reanimacyjne i wezwać karetkę.

W stosunku do łagodnie przebiegających częstoskurczów, nie wiążących się ze spadkiem ciśnienia tętniczego i omdleniami, napad może być przerwany poprzez silne napięcie nerwów budujących ścianę klatki mięśniowej, mięśnie brzucha i serce. Pomocne w przerwaniu napadu jest wywołanie silnego kaszlu lub nabranie głębokiego oddechu i silne napięcie mięśni brzucha. Jest to tzw. próba Valsalvy. W dodatku, niektórym dzieciom pomóc może kucniecie, picie zimnej wody lub szybkie wypicie napoju gazowanego.

Warto jednak pamiętać, że każdy, nawet dobrze tolerowany napad częstoskurczu u dzieci, powinien być zgłoszony lekarzowi pierwszego kontaktu, który zaleci odpowiednie badania i leczenie zależnie od rozpoznania lub skieruje do specjalisty od zaburzeń rytmu - lekarza elektrofizjologa.

Leczenie

Wdrożenie kuracji, jak i jej intensywność zależnie są od rodzaju zaburzenia pracy serca, od dolegliwości i możliwych konsekwencji choroby. Choroba może mieć przebieg łagodny, potencjalnie złośliwy, czy złośliwy. Leczenie arytmii jest najskuteczniejsze, jeśli przyczyna choroby jest rozpoznana i możliwa do usunięcia.

Za standardową, inwazyjną metodę leczenia uważa się leczenie metodą ablacji RF. Polega na wprowadzeniu sterowalnej elektrody przez żyłę lub tętnicę udową do miejsca będącego ogniskiem zapalnym wywołującym arytmie, następnie końcówka elektrody rozgrzewana jest  do 60°C by „wypalić” w sercu przyczynę choroby. 

W podstawowych arytmiach nadkomorowych, zespole WPW, częstoskurczu węzłowym, częstoskurczach przedsionkowych, czy trzepotaniu przedsionków,  ablacja uznawana jest  jako leczenie I rzutu ( leczeni z wyboru) w zapobieganiu arytmii i jej powikłaniom. Oznacza to, że w opinii ekspertów Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, istnieje więcej korzyści i bezpieczeństwa dla chorego w przeprowadzeniu zabiegu ablacji niż w leczeniu farmakologicznym,  które w przypadku dzieci i młodzieży jest trudne.

Ablacje u dzieci i młodzieży stosowane są w Polsce w kilku wyspecjalizowanych ośrodkach kardiologii dziecięcej (w Warszawie, Zabrzu, Poznaniu, Szczecinie, Krakowie i Wrocławiu). Zabiegi ablacji u dzieci wykonywane są przez doświadczonych elektrofizjologów ablacyjnych.
 
Arytmia u dzieci i młodzieży stanowi istotny problem kliniczny. Co roku w Polsce rozpoznawane są napadowe częstoskurcze nadkomorowe i komorowe u kilkuset dzieci rocznie. Co roku rodzi się kilkaset dzieci zagrożonych częstoskurczami i zespołem WPW. Dlatego warto przyglądać się swoim pociechom i w przypadku problemów z rytmem serca nie czekać aż same ustąpią, lecz jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, by biło ono długo i miarowo.

Autor:

Szymon Hendzel
 
 
Tagi: zaburzenia rytmu serca, arytmia, zespół WPW, dziecko, zdrowie, ablacja, częstoskurcz, trzepotanie przedsionków, elektrody

Komentarze